Is niet alles relatief?
Er is geen absolute waarheid. Je kan nergens zeker van zijn!
Degenen die zeggen dat er geen absolute waarheden zijn, zijn vaak erg onvermurwbaar in hun geloof. Als ze zeggen dat ze absoluut zeker zijn, dan hebben ze het verkeerd, omdat hun eigen uitspraak een absoluut is. Als ze niet 100 procent zeker zijn, dan is er een kans dat ze het verkeerd hebben en riskeren ze hun eeuwige redding door te vertrouwen op een onjuist geloof. God zegt ons dat er een objectieve, absolute waarheid is die niet onderworpen is aan de interpretaties of grillen van de mens, en waarop we onze eeuwigheid kunnen grondvesten. Die waarheid is het Woord van God (Johannes 17:7).
Relativisme door Matthew J. Slick
Het relativisme is het filosofische standpunt dat alle gezichtspunten even geldig zijn en dat alle waarheid relatief is aan het individu. Dit betekent dat alle morele standpunten, alle religieuze systemen, alle vormen van kunst, alle politieke bewegingen, etc. “waarheden” zijn die relatief zijn aan het individu. Onder de paraplu van het relativisme, worden hele groepen van perspectieven gecategoriseerd:
Cognitief relativisme:
Het cognitief relativisme bevestigd dat alle waarheid relatief is. Dit zou betekenen dat geen systeem van waarheid geldiger zou zijn dan een ander en dat er geen objectieve standaard van waarheid is.
Moreel/ethisch relativisme: Alle moraal is relatief aan de sociale groep waarbinnen ze is geconstrueerd.
Situationeel relativisme: Ethiek (goed of kwaad) is afhankelijk van de situatie.
Helaas is de filosofie van het relativisme alomtegenwoordig in onze hedendaagse cultuur. Met de afwijzing van God, en van het Christendom in het bijzonder, wordt de absolute waarheid verlaten. Onze pluralistische maatschappij wil het idee vermijden dat er echt een goed en kwaad is. Dit blijkt in ons verslechterend rechtssysteem wat meer en meer moeite heeft om misdadigers te straffen, in onze media die voortdurend de grenzen verleggen van moraliteit en fatsoen, in onze scholen die de evolutietheorie leren en “sociale tolerantie”, etc. Als toevoeging daarop moedigt de plaag van het relativisme iedereen aan om homosexualiteit, pornografie op televisie, sexuele relaties en een menigte andere zonden te accepteren, die ooit als verkeerd werden beschouwd, maar nu worden aanvaard en zelfs bevorderd in de maatschappij. Het wordt inmiddels zo doordringend dat wanneer je je uitspreekt tegen moreel relativisme en de ‘alles mag’ filosofie, dat je wordt bestempeld als intolerant en onverdraagzaam. Natuurlijk is dit geweldig hypocriet van degenen die zeggen dat alle standpunten waar zijn, maar hen verwerpen die de overtuiging hebben dat er absoluten zijn als het gaat om moraliteit. Het lijkt dat wat er werkelijk wordt bedoeld door de morele relativisten, is dat alle overtuigingen waar zijn behalve de overtuigingen die leren dat er morele absoluten zijn, of een absolute God, of absoluut goed of kwaad.
Sommige typische uitspraken die een onderliggend vooroordeel onthullen zijn opmerkingen als “Dat is jouw waarheid, niet de mijne”, “Dat is waar voor jou, maar niet voor mij”, en “Er zijn geen absolute waarheden.” Uiteraard zijn deze uitspraken onlogisch. Het relativisme is onze maatschappij, onze economie, onze scholen en onze huizen aan het binnendringen. De maatschappij kan niet bloeien of voortleven in een milieu waarin iedereen doet wat recht is in eigen ogen, waar de situatie de handelingen bepalen en als de situatie veranderd, liegen of bedriegen acceptabel is, zolang we maar niet worden gepakt. Zonder een gemeenschappelijke basis van waarheid en absoluten, zal onze cultuur zwak en verdeeld worden.
Ik moet echter toegeven dat er werkelijkheid zit in sommige aspecten van het relativisme. Wat de ene maatschappij bijvoorbeeld als goed beschouwd (aan de linkerkant van de weg rijden), beschouwd een ander als fout. Er zijn gewoontes waaraan een “goed of fout” verbonden zijn, maar die zijn puur relativistisch en niet universeel omdat ze gebaseerd zijn op de cultuur. Opvoedingsprincipes variëren in verschillende maatschappijen, net als begrafenis rituelen en trouwerijen. Deze “goede en foute manieren” zijn niet universeel in steen gegraveerd, en ook zijn ze niet afgeleid van een absolute gedragsregel van een onbekende god. Ze worden met recht relatief genoemd. Maar, hun relativiteit wordt ook behoorlijk verklaard als zodanig. Het maakt niet uit aan welke kant van de weg we rijden, zolang we het allemaal op dezelfde manier doen.
Evenzo zijn er ervaringen die alleen geldig zijn voor individuen. Ik kan geïrriteerd raken van een bepaald geluid, waar iemand anders geen last van kan hebben. In dit opzicht is wat voor mij waar is, niet noodzakelijk waar voor iemand anders. Het is geen absolute waarheid dat hetzelfde geluid bij alle mensen irritatie opwekt. Er is een manier om te laten zien dat bepaald aspecten van het relativisme waar zijn. Maar, is het terecht om te zeggen, dat omdat er een soort persoonlijke relativiteit is, dat we dat principe dan kunnen toepassen op alle gebieden van ervaring en kennis, en te zeggen dat die ook relatief zijn? Nee, dat is geen terechte aanname. Allereerst omdat dit een absolute beoordeling is, wat het relativisme tegenspreekt.
En verder, als alle dingen relatief zijn, dan kan er niets zijn wat absoluut waar is tussen individuen. In andere woorden, als alle mensen absolute waarheid ontkennen en de relatieve waarheid enkel vestigen aan de hand van hun ervaringen, dan is alles relatief aan het individu. Hoe kan er dan een gemeenschappelijke grond zijn waarvan we iets kunnen oordelen goed, fout of waar te zijn? Het lijkt erop dat dat niet zou kunnen.
Uiteraard is de belangrijke zaak in kwestie of er wel of niet absolute waarheden zijn. En ook, of er verschillende vormen van absolute waarheden zijn, als er inderdaad absolute waarheden zijn? We kunnen misschien vragen, is het altijd verkeerd om te liegen? Of is 1+1 altijd 2? Is het altijd waar dat iets niet tegelijkertijd zowel kan bestaan als niet bestaan? Is het altijd waar dat iets zichzelf niet kan voortbrengen als het eerst niet bestond? Als een van deze vragen bevestigend kan worden beantwoord, dan is het relativisme weerlegd, of tenminste tot op een bepaalde hoogte.
Ethisch relativisme
In het ethisch relativisme zijn waarheid, goed en kwaad, en rechtvaardigheid allemaal relatief. Als alle morele overtuigingen even geldig zijn, hebben we dan het recht om iemand te straffen? Om te zeggen dat iets verkeerd is, moeten we eerst een standaard hebben waaraan we goed en kwaad afwegen om een oordeel te vellen. Als die standaard van goed en kwaad gebaseerd is op het relativisme, dan is het totaal geen standaard. In het relativisme worden normen voor goed en kwaad afgeleid van de sociale normen. Aangezien de maatschappij veranderd, zouden de normen ook veranderen, en dus ook goed of kwaad. Als goed en kwaad veranderen, hoe kan iemand dan terecht worden geoordeeld voor iets wat hij verkeerd heeft gedaan als dat verkeerde in de toekomst misschien goed wordt?
Alleen omdat een groep mensen denkt dat iets goed is, betekend niet dat het zo is. De slavernij is een goed voorbeeld hiervan. Tweehonderd jaar geleden was slavernij de norm in Amerika en moreel aanvaard. Nu is dat niet zo. Natuurlijk zou een maatschappij die voortdurend in een moreel conflict verwikkeld zit niet lang kunnen overleven. Moraliteit is de lijm die de maatschappij samenbindt. Er moet overeenstemming zijn over goed of kwaad om een maatschappij goed te laten functioneren. Ethisch relativisme ondermijnt die lijm.
Het relativisme laat ook het bestaan van een absolute groep ethiek niet toe. Logisch gezien, als er geen absolute ethiek zou zijn, dan kan er ook geen Gever zijn van Absolute Ethiek, wat makkelijk kan worden geconcludeerd God te zijn. Daarom zou ethisch relativisme het idee van een absolute God niet steunen en zou het religieuze systemen uitsluiten die gebaseerd zijn op een absolute moraal; d.w.z. Het zou absoluut zijn in haar veroordeling van een absolute ethiek. Hierin zou het relativisme inconsistent zijn aangezien het overtuigingen met absolute waarden ontkent.
Echter geloof ik niet dat de beste ethische patronen waarbinnen maatschappijen functioneren (eerlijkheid, trouw, waarheid, niet stelen, niet doden, etc.) het gevolg zijn van onze biologische samenstelling of het gevolg van met vallen en opstaan iets leren. Als Christen zie ik ze als een afspiegeling van Gods karakter. Ze zijn een ontdekking van de regels die God heeft vastgesteld waarbinnen mensen het beste met elkaar kunnen omgaan, omdat Hij weet hoe Hij ze heeft ontworpen. De Tien Geboden zijn een perfect voorbeeld van morele absoluten, en zijn door de tijd heen nog niet verbeterd. Ze zijn overstijgend, d.w.z. ze overstijgen de sociale normen en zijn altijd waar.
Ik werd eens uitgedaagd om te bewijzen dat er morele absoluten zijn. Ik vroeg de heer of er wel of geen logische absoluten zijn, bijvoorbeeld of het een logisch absoluut is dat iets kon bestaan en tegelijkertijd niet kon bestaan. Hij zei dat het niet mogelijk was, dus hij erkende dat er inderdaad logische absoluten zijn. Toen vroeg ik hem om uit te leggen hoe logische absoluten kunnen bestaan als er geen God is. Ik ondervroeg hem verder door hem te vragen om mij te vertellen hoe er in een puur fysiek heelal, logische absoluten, die conceptueel zijn, kunnen bestaan.. zonder een God. Hij kon het me niet vertellen. Ik ging vervolgens verder met te zeggen dat deze conceptuele absoluten logischerwijze moeten bestaan in de gedachten van een absolute God omdat ze niet kunnen verblijven in de stoffelijke materie van een puur natuurlijk heelal. En aangezien logische absoluten overal en altijd waar zijn, en ze conceptueel zijn, zou het logisch zijn dat ze bestaat binnen een bovennatuurlijk en alomtegenwoordig Wezen. Als er een absolute God is met een absoluut verstand, dan is Hij de standaard van alle dingen, inclusief moraliteit. Daarom zouden er morele absoluten zijn. Na dit argument grinnikte de heer en zei dat hij het nooit eerder had gehoord, en gaf toe dat het mogelijk zou zijn dat morele absoluten bestaan.
Uiteraard beschouw ik als Christen, als iemand die geloofd in de autoriteit en inspiratie van de Bijbel, morele absoluten als heel wezenlijk omdat ze van God vandaan komen, en niet omdat ze op de een of andere manier in het naturalistische heelal wonen.
Bewerkt uit een artikel van het Christian Apologetics and Research Ministry (www.carm.org)
Cognitief relativisme, wat bevestigd dat alle waarheid relatief is, zou betekenen dat er geen objectieve standaard van waarheid kan worden gevonden of geclaimed. Het zou, uiteraard, ontkennen dat er een God is van absolute waarheid. Het zou ook het geloof ontkennen dat het redelijke verstand waarheid kan ontdekken en verifiëren.
Vele geloven dat dit relativisme zelf-tegensprekend is. Maar, waarom heeft het relativisme een ingang gekregen in de moderne maatschappij? Ik denk dat er verschillende factoren zijn die bijdragen aan zijn acceptatie.
Ten eerste, het succes van de wetenschap heeft in toenemende mate het idee bevorderd dat ware antwoorden binnen de wetenschap worden gevonden. Veel mensen geloven dat wat wetenschappers hen vertellen ook feitelijk waar is. Wanneer de wetenschap iets niet kan verklaren, stelt het eenvoudigweg dat de waarheid later bekend zal worden. Hierdoor hebben mensen geloof in de wetenschap en het enige absolute is dat hetgeen we nu weten later misschien niet meer waar zal zijn. Daardoor kan het absolute waarheid ondermijnen.
Ten tweede, met de algemene acceptatie van de evolutietheorie, wordt God meer en meer uit het plaatje geduwd. Zonder God als bepaler van wat waar is en niet waar is, rest ons niets dan te doen en te geloven “wat recht is in onze eigen ogen.”
Ten derde, we ontmoeten meer en meer diverse culturen in de wereld. Dit leidt ertoe dat we ons comfortabeler voelen met het idee dat er meer dan een manier is om iets te doen, meer dan een manier is voor een cultuur om te functioneren, meer dan een manier is voor iets om waar of recht te zijn. Dit is niet per se slecht, maar het draagt wel bij aan de ontkenning van absoluten.
Ten vierde, in toenemende mate beweegt de inhoud van films, academici en literatuur weg van het idee van het absolute en in de richting van het relativisme. Deze media zorgen voor de vorming van onze cultuur.
Ten vijfde is er een toename geweest in relativistische filosofieën, met name degene die gevonden worden in de New Age beweging, die leert dat er geen absolute waarheid is en dat ieder mens zijn eigen realiteit kan creëren. Hoewel deze beweging onderdeel is van het relativistische “probleem”, is hij flink doorgedrongen in de maatschappij.
Ten zesde hebben vroegere filosofen zoals Wittgenstein, Kuhn, Kant, Marx en Nietsche, het denken van vele beïnvloed met hun relativistische principes en aanvallen op absolute waarheden.
Het probleem wat ik zie met cognitief relativisme is dat het de mogelijkheid van absolute waarheid ontkent. Bovendien geloof ik dat cognitief relativisme gemakkelijk te weerleggen is met het volgende voorbeeld van een logisch absoluut: Iets kan niet zichzelf tot bestaan brengen.
Mijn voorgestelde logisch absoluut is inderdaad logisch en altijd waar. Als iets zichzelf tot bestaan zou willen brengen, moet het eerst bestaan. Als het eerst bestond, dan kan het niet zichzelf tot bestaan brengen omdat het alreeds bestaat. Evenzo, als iets niet bestaat, dan is het niet mogelijk dat het zichzelf tot bestaan brengt aangezien het er niet is om iets te doen.
Dit is een absolute waarheid en het is kenbaar. Aangezien het absoluut waar is, is het cognitief relativisme, wat stelt dat alle waarheid relatief is, fout. Wat als het relativisme waar zou zijn?
Relativisme is de positie dat alle standpunten even geldig zijn als alle andere standpunten en dat het individu de maatstaf is van wat waar is voor diegene. Hierin zie ik een groot probleem. Hier volgt een illustratie om dit aan te tonen.
De setting: Een dief is een juwelierszaak aan het inspecteren zodat hij hem kan overvallen. Hij is naar binnen gegaan om zichtbare alarmsystemen, sloten, de inrichting etc. te bekijken. Terwijl hij bezig is raakt hij onverwachts in een discussie met de eigenaar van de juwelierszaak wiens hobby de studie van de filosofie is en die gelooft dat alle waarheid en moraal relatief is.
“Dus” zegt de eigenaar, “Alles is relatief. Daarom geloof ik dat alle moraal niet absoluut is, en dat goed en kwaad aan het individu is om te bepalen binnen de grenzen van de maatschappij. Maar er is geen absoluut goed en kwaad.”
“Dat is een interessant perspectief” zegt de dief. “Ik ben opgevoed met het geloof dat er een God is en dat er goed en kwaad is. Maar ik heb het allemaal achter me gelaten en ik ben het met jou eens dat er geen absoluut goed en kwaad is en dat we vrij zijn om te doen wat we willen.”
De dief verlaat de zaak en komt die avond terug om in the breken. Hij heeft alle alarmen uitgeschakeld en is bezig om de winkel te beroven. Dat is het moment dat de eigenaar de zaak binnenkomt via een zijdeur. De dief trekt een pistool. De eigenaar kan het gezicht van de man niet zien omdat hij een bivakmuts opheeft.
“Niet schieten”, zegt de eigenaar “Pak alsjeblieft wat je wil en laat me met rust.”
“Dat is precies wat ik van plan was te doen,” zegt de dief.
“Wacht eens even. Ik ken jou. Jij bent de man die eerder vandaag in de winkel was. Ik herken je stem.”
“Dat is erg onfortuinlijk voor je.” zegt de dief. “Want nu weet je ook hoe ik eruit zie. En aangezien ik niet naar de gevangenis wil gaan, ben ik gedwongen om je te doden.”
“Dat kan je niet doen,” zegt de eigenaar.
“Hoezo niet?”
“Omdat het niet goed is,” smeekt de wanhopige man.
“Maar vertelde je me vandaag niet dat er geen goed en kwaad is?”
“Maar ik heb een gezin, en kinderen die mij nodig hebben, en een vrouw.”
“Dus? Ik ben er zeker van dat je verzekerd bent en dat ze een boel geld zullen krijgen. Maar aangezien er geen goed of kwaad is, maakt het geen verschil of ik je vermoord of niet. En als ik je laat leven, zul je me aangeven en zal ik naar de gevangenis gaan. Sorry maar daar ga ik niet mee akkoord.”
“Maar het is een misdaad tegen de maatschappij om mij te vermoorden. Het is verkeerd omdat de maatschappij dat zegt.”
“Zoals je kunt zien, erken ik de eis van de maatschappij niet om mij een moraal op te leggen. Het is allemaal relatief, weet u nog?”
“Schiet me alsjeblieft niet, ik smeek het je. Ik beloof om tegen niemand te vertellen hoe je eruit ziet. Ik zweer het!”
“Ik geloof je niet en ik kan dat risico niet nemen.”
“Maar het is waar! Ik zweer dat ik het niemand zal vertellen.”
“Sorry maar het kan niet waar zijn omdat er geen absolute waarheid is, geen goed of kwaad, weet je nog? Als ik je laat leven, en vervolgens weg ga, zul je je zogenaamde belofte breken. In geen geval kan ik je vertrouwen. Ons gesprek deze morgen overtuigde me dat je gelooft dat alles relatief is. Daarom kan ik niet geloven dat je je woord zal houden.”
“Maar het is verkeerd om me te vermoorden. Het is niet goed!”
“Het is niet goed of kwaad van mij om je te vermoorden. Aangezien waarheid relatief is aan het individu, als ik je vermoord, is dat mijn waarheid. En het is duidelijk waar dat als ik je laat leven ik naar de gevangenis zal gaan. Sorry, maar je hebt jezelf vermoord.”
“Nee alsjeblieft niet schieten, ik smeek het je.”
“Smeken maakt geen verschil.”
Pang. Als het relativisme waar is, was het dan verkeerd om de trekker over te halen? Misschien dat iemand zal zeggen dat het verkeerd is om nodeloos iemands leven te nemen. Maar waarom is het verkeerd, als er geen standaard is voor goed of kwaad? Anderen hebben gezegd dat het een misdaad is tegen de maatschappij. Maar wat maakt dat uit? Als wat voor jou waar is, simpelweg waar is, wat is er dan verkeerd om iemand te vermoorden uit zelfbescherming nadat je hem hebt beroofd? Als het voor jou waar is dat je iemand moet vermoorden om jezelf te beschermen, wat maakt het dan uit wat de maatschappij zegt? Waarom is iemand verplicht om zich aan te passen aan sociale normen? Om dat te doen is een persoonlijke beslissing.
Hoewel niet alle relativisten zich op een onethische manier zullen gedragen, zie ik het relativisme als een bijdrager aan de algemene anarchie. Waarom? Omdat het een rechtvaardiging is om te doen wat je maar wilt.
Het relativisme weerlegd.
De stelling van het relativisme, dat alle standpunten even geldig zijn en dat alle waarheid relatief is aan het individu, is niet logisch. In werkelijkheid weerlegt het zichzelf.
Alle waarheid is relatief. Als alle waarheid relatief is, dan zou de uitspraak “Alle waarheid is relatief” absoluut waar zijn. Als het absoluut waar is, dan zijn niet alle dingen relatief en de uitspraak dat “Alle waarheid relatief” is, is onjuist.
Er zijn geen absolute waarheden. De uitspraak “Er zijn geen absolute waarheden” is een absolute uitspraak, die verondersteld wordt waar te zijn. Daarom is het een absolute waarheid, en is “Er zijn geen absolute waarheden” onjuist. Als er geen absolute waarheden zouden zijn, dan kan je helemaal niets absoluut geloven, inclusief dat er geen absolute waarheden zijn. Daarom zou niets echt waar kunnen zijn voor jou, inclusief relativisme.
Wat waar is voor jou is niet waar voor mij. Als hetgeen wat waar is voor mij, is dat het relativisme onjuist is, dan is het waar dat het relativisme onjuist is? Als je nee zegt, dan is wat waar is voor mij niet waar, en is relativisme onjuist. Als je ja zegt, dan is het relativisme onjuist. Als je zegt dat het alleen voor mij waar is dat het relativisme onjuist is, dan geloof ik in iets anders dan relativisme; namelijk, dat het relativisme onjuist is. Als dat waar is, hoe kan dan het relativisme waar zijn?
Niemand kan iets zeker weten. Als dat waar is, dan kunnen we weten dat we niets zeker kunnen weten, wat zichzelf onderuit haalt.
Dat is jouw realiteit, niet de mijne. Is mijn realiteit werkelijk echt? Als mijn realiteit verschilt van de jouwe, hoe kan mijn realiteit de jouwe tegenspreken? Als de jouwe en de mijne even werkelijk zijn, hoe kunnen twee tegengestelde realiteiten die elkaar uitsluiten werkelijk tegelijk bestaan?
Wat is Waarheid?
“Wat is waarheid?” is een hele eenvoudige vraag. We kunnen definities geven zoals “Waarheid is datgene dat overeenstemt met realiteit, feit, of werkelijkheid.” Als er zoiets is als waarheid, dan zouden we in staat moeten zijn om hem te vinden. Als waarheid niet kenbaar kan zijn, dan bestaat hij waarschijnlijk niet. Maar, hij bestaat wel. We weten bijvoorbeeld dat het waar is dat je dit aan het lezen bent. Is er zoiets als iets dat overal en altijd waar is? Ja, dat is er. Bijvoorbeeld “Iets kan niet zichzelf tot bestaan brengen” is een absolute waarheid.
Als we ooit hopen vast te stellen of er zoiets is als waarheid los van culturele en persoonlijke voorkeuren, dan moeten we erkennen dat we iets zoeken te ontdekken dat groter is dan wijzelf, iets wat cultuur en individuele neigingen overstijgt. Om dit te doen is om verder dan onszelf en buiten onszelf te kijken. In essentie betekent het dat we zoeken naar God. God is de waarheid, de absolute en ware essentie van wezen en realiteit Wie de auteur is van alle waarheid. Als je geïnteresseerd bent in waarheid buiten jezelf, dan moet je op God zien.
Voor de Christen wordt de ultieme bewoording van waarheid gevonden in de Bijbel, in Jezus Die zegt, “Ik ben de Weg, de Waarheid en het Leven” (Johannes 14:6). Uiteraard zullen de meeste filosofen en skeptici Zijn bewering ontkennen, maar voor de Christen is Hij de steunpilaar van hoop, veiligheid, en leiding. Jezus Die op het water liep, beweerde goddelijk te zijn, en stond op uit de doden, zei dat Hij de waarheid was en de schepper van waarheid. Als Jezus het fout heeft dan zouden we Hem moeten negeren. Maar, als Hij gelijk heeft, dan is het waar dat we naar Hem zouden moeten luisteren.
De ooggetuigen schreven op wat ze zagen. Ze waren bij Hem. Ze zagen hoe Hij vele wonderen verrichtte, zieken genas, stormen op Zijn bevel bedaarde, en zelfs opstond uit de doden. Deze beweringen kun je enkel geloven of afwijzen. Als je ze afwijst, dan is dat je voorrecht. Maar als je ze aanvaard, dan word je geconfronteerd met keuzes die je moet maken als het gaat om Jezus. Wat zal je over Hem geloven? Wat zul je van Hem besluiten? Is Hij waar? Is wat Hij zei waar?
Waarheid komt overeen met de realiteit. De realiteit is dat Jezus vele wonderen verrichtte en uit de doden opstond.
Bron: Ray Comfort & Kirk Cameron, The School of Biblical Evangelism
© http://www.er-is-waarheid.nl / http://www.eriswaarheid.wordpress.com